Wijk Binnensingelgebied
Buurt City
Het huidige centrum van Enschede ligt binnen de centrumring die grofweg bestaat uit de Hengelosestraat, Molenstraat, Oldenzaalsestraat, de ontsluitingsweg achter het van Heekplein, Boulevard 1945 en de Ripperdastraat.
Het centrum kan onderverdeeld worden in vijf gebieden:
- Het oude centrum met aanloopstraten;
- Van Heekplein en omgeving;
- Stadsweide;
- Stationsomgeving;
- Brinkgaarden.
Het oude centrum
Voordat Enschede in 1862 afbrandde was de bebouwing grotendeels geconcentreerd binnen de stadsgracht. Na de brand werd de stad volgens het oude stratenplan wederopgebouwd. De gracht werd met het puin gedempt en ook de invalswegen naar de voormalige poorten werden ingesloten door de stad. Hoewel er sinds het einde van de negentiende eeuw veel aan schaalvergroting is gedaan heeft vooral het noordelijk deel van de oude stad nog altijd een sterk 19e eeuws karakter.
Kenmerkend zijn de smalle straten waarlangs het aantal verdiepingen nergens boven de twee uitkomt. Veel panden zijn beïnvloed door de Art-Nouveau en de neo-renaissance. Het oude centrum dient nu voornamelijk als winkel- en uitgaansgebied. Het zwaartepunt van de laatst genoemde functie bevindt zich in het noorden van het gebied, rondom de Oude Markt. Hier bevinden zich ook de meeste culturele voorzieningen.
Van Heekplein en omgeving
Aan de zuidkant van de oude binnenstad zijn in de jaren '50 en '60 grootscheepse saneringswerkzaamheden uitgevoerd. De oude verkrotte wijk die daar lag werd gesloopt en er werd een Boulevard en een nieuw marktplein aangelegd. In tegenstelling tot het oude centrum is het karakter van dit gebied grootschalig, soms zelfs kolossaal. Rondom het nieuwe marktplein, dat de naam Van Heekplein kreeg, werden winkels en appartementen gebouwd. Langs de Boulevard verrezen kantoorgebouwen en het postkantoor. Grootschalige winkelvoorzieningen kregen hun plek in overdekte winkelcentra, de Klanderij passade, de Hofpassage en de Zuidmolen.
Het gebied is recentelijk volledig heringericht, de Boulevard ter hoogte van het Van Heekplein is verdwenen, er is een ondergrondse parkeergarage aangelegd met hierboven Holland Casino en de Bijenkorf, de Klanderij is geheel opnieuw opgebouwd en de V&D is gerenoveerd en vergroot.
Stadsweide
Aan de westkant van de oude binnenstad verrees rond 1900 een villawijk. Ideaal gelegen tussen het Volkspark en de stad, vlakbij het station bouwde de Enschedese bovenklasse hier haar onderkomens. De wijk fungeert tegenwoordig niet meer als woongebied. Dankzij haar centrale ligging en goede aansluiting met het openbaarvervoer is de Stadsweide uitgegroeid tot kantorengebied. Een groot deel van de oorspronkelijke villa bebouwing is in de loop der tijd opgeofferd voor grootschaliger functies, waardoor het beeld gedomineerd wordt door kantoorpanden en openbare gebouwen.
Stationsomgeving
De centrale zakenwijk van de stad bevindt zich hier. Rondom het lage stationsgebouw uit 1950 is de afgelopen jaren de ene na de andere kantoorkolos verrezen. Hoogtepunt is het nieuwe Stadskantoor dat in 2001 werd opgeleverd. Er staan nog verschillende nieuwe projecten op stapel in de buurt van dit gebied, waaronder het Muziekplein en het Coberco terrein.
Brinkgaarden
Op de braakliggende vlakte die achterbleef na de sloop van het roemruchte textielconcern Van Heek&Co werden in opdracht van de gemeente in de jaren 80 appartementen, winkels en een muziekcentrum gebouwd. Het gebied ademt die typisch gortdroge eighties stadsvernieuwing sfeer. Langs de spoorlijn naar Gronau staan nog enkele tot appartementen verbouwde delen van de textielfabriek van Van Heek.
Buurt Laares
De Laares ligt ten noordoosten van de binnenstad, tussen de spoorlijn, de Oldenzaalsestraat en de Laaressingel. Het grootste deel van deze wijk bestaat uit arbeiderswoningen uit de jaren '20 die in lange rijen langs licht krommende straten staan. Er zijn ook meer besloten straatjes zoals de Papaverstraat.
Centraal in de buurt ligt de basisschool met haar karakteristieke klokkentoren. Wie de rommelige straatjes geflankeerd door lage huizen interessant vindt moet snel zijn; de complexen huurwoningen worden de komende tijd vrijwel allemaal gesloopt om plaats te maken voor nieuwe woningen en winkels.
Buurt Lasonder/'t Zeggelt
Ten noorden van de binnenstad, tussen de Deurningerstraat en de Oldenzaalsestraat was tot in de jaren ’20 een stuk grond onbebouwd gebleven. Terwijl aan alle kanten arbeiderswijken en fabriekscomplexen werden opgetrokken bleef het Zeggelt een stel weilanden met grazende koeien. Met de aanleg van de Singel in de jaren ’20 werd het Zeggelt bestemd voor de bouw van woningen voor de middenklasse. Ten oosten het bestaande dichtbebouwde buurtje rond de Nicolaas Beetsstraat werd een ruime groene wijk ontworpen. Er verrezen langs de nieuwe Blijdensteinlaan en Lasondersingel een aantal fraaie villa’s. Verder bouwde de Keuringsdienst van Waren haar Twentse vestiging in de wijk (recentelijk op minder geslaagde wijze verbouwd tot appartementen) en verrezen langs de Singel het Rijksmuseum Twenthe en de Lasonderkerk met haar indrukwekkende toren. Het laatste deel van het Zeggelt, tussen Blijdensteinlaan en de Oldenzaalsestraat is pas na de oorlog bebouwd. Het Zeggelt behoort tot de meest geliefde woonwijken van de stad dankzij de ruime huizen en rustige groene straten op een steenworpafstand van de binnenstad.
Buurt De Bothoven
Eén van de eerste wijken die ontstond toen de industrialisatie inzette, is de Bothoven. Deze wijk ligt aan de oostkant van het centrum tussen de Oldenzaalsestraat en de Oliemolensingel. Kenmerkend zijn de lange oost-west lopende straten, de Lipperkerkstraat, de Hoge Bothofstraat, het Gronausevoetpad, de Esstraat en de Pluimstraat. Deze straten zijn voortgekomen uit de paden en wegen die vroeger vanaf de Eschpoort de hooggelegen akkerbouwgronden op de stuwwal opliepen. De glooiing van de stuwwal is nog altijd goed zichtbaar dankzij de lange straten die langzaam tegen de stuwwal op lopen.
De Bothoven is een typisch vroeg industriële wijk, gelegen dichtbij de vroegere fabrieken langs de spoorlijn naar Gronau met een bebouwing die voornamelijk bestaat uit voormalige arbeiderswoningen. Sommige delen van de wijk zijn begin jaren '80 al gesloopt in het kader van stadsvernieuwing. De gemeente Enschede had in eerste instantie grote plannen met de Bothoven, er zouden appartementen en kantoren verrijzen. Onder druk van de wijkbewoners, die vreesden dat het kleinschalige karakter van de wijk zou verdwijnen, werden de plannen echter gewijzigd en zijn er voornamelijk grondgebonden woningen gebouwd. Het deel van de wijk dat aan het centrum grenst heeft desondanks wel een grootschalig karakter gekregen. Nieuwe ontwikkelingen op het voormalige bontweverij terrein, waar onder andere een aantal hoge woonflats zijn gebouwd, geven de wijk een steeds meer grootstedelijk karakter. Een andere dissonant in de wijk is de Singel, die er in de jaren '20 dwars doorheen werd gelegd. De Singel scheidt het oostelijke deel, dat tegenwoordig tot de wijk Velve wordt gerekend, van het westelijke deel.
Ondanks de ingrijpende vernieuwingen heeft de Bothoven nog een sterk begin 20e-eeuws karakter, met typische bazenwoningen en aardige winkelpanden langs de Lipperkerkstraat.
Buurt Horstlanden/Stadsweide
Deze wijk is aan het einde van de 19e eeuw en aan het begin van de 20e eeuw ontstaan. De bebouwing concentreerde zich in eerste instantie langs de bestaande plattelandswegen die de stad uit liepen. De tegenwoordige Emmastraat, Blekerstraat, Zwedeweg en Haaksbergerstraat. Rond de eeuwwisseling werden deze straten onderling verbonden door dwarsstraten. Naar de mode van die tijd kregen veel van deze straten namen die verband hielden met het koninklijk huis.
Aan de noordkant grenst de wijk aan de oude villawijk de Stadsmaten en het Volkspark. In het zuiden aan de tuindorpwijk Pathmos. Van het noorden naar het zuiden is een duidelijke overgang zichtbaar van burgerwoningen naar sociale woningbouw. In het gebied liggen nog enkele bedrijfsterreinen en braakliggende stukken. Hiervoor zijn plannen gemaakt die voorzien in het bouwen van huizen en appartementen en een centraal wijkparkje.
Buurt 't Getfert
Het Getfert is een oude arbeidersbuurt ten zuiden van het centrum en ligt ingeklemd tussen de Kuipersdijk en de Zuiderval. In het verleden zijn er al grote delen van de wijk aan de slopershamer ten prooi gevallen. Daarvoor in de plaats verrezen prestigieuze nieuwbouwprojecten als Quatre Mains. Al met al kent de wijk een groot scala aan bebouwingstypen uit verschillende bouwperiodes.
